آیا دستگاه های برقی چند کاره کاربردی است؟

آیا دستگاه های برقی چند کاره کاربردی است؟  

دستگاه های چندکاره، به ویژه آن هایی که قابلیت زودپز تحت فشار الکتریکی را در خود جای داده اند (مانند مدل های مشهور Instant Pot یا موارد مشابه در بازار ایران)، نماینده فلسفه «کاهش ابزار و افزایش کارایی» در آشپزی هستند. این دستگاه ها با ترکیب چندین عملکرد در یک پلتفرم دیجیتالی، آشپزی را برای افراد پرمشغله، مبتدیان و حتی سرآشپزهای حرفه ای ساده تر کرده اند. 

بخش اول: ماهیت دستگاه چندکاره و وعده اصلی آن ها

یک دستگاه چندکاره استاندارد معمولاً شامل مجموعه ای از عملکردهای زیر است: پخت تحت فشار (زودپز)، آرام پز، دستگاه بخارپز، سوتینگ (Sautéing) یا تفت دادن اولیه، پلوپز، ماست ساز و گرم کننده.

وعده اصلی: وعده اصلی این دستگاه ها سادگی است. با داشتن یک دستگاه واحد، می توان یک مرغ کامل را در 30 دقیقه تحت فشار پخت، همان مرغ را بعداً در حالت آرام پز برای 8 ساعت آماده کرد، و یا حتی قبل از شروع پخت، مواد اولیه را در همان دیگ تفت داد. این یکپارچگی نه تنها فضای پیشخوان آشپزخانه را آزاد می کند، بلکه انتقال غذا از مرحله تفت دادن به مرحله پخت تحت فشار را بدون نیاز به شستشوی ظروف اضافی ممکن می سازد.

مزیت عملکرد زودپز برقی

این عملکرد، قلب تپنده دستگاه های چندکاره است و بزرگترین مزیت آن ها محسوب می شود. پخت تحت فشار با به دام انداختن بخار و افزایش فشار داخلی، نقطه جوش آب را بالاتر از 100 درجه سانتی گراد می برد. این افزایش دما، زمان پخت مواد غذایی سخت مانند حبوبات (نخود، لوبیا)، گوشت های سفت (ماهیچه، قلم)، و غلات کامل را به شدت کاهش می دهد. به عنوان مثال، لوبیا چیتی که معمولاً به صورت سنتی یا در آرام پز به ساعت ها زمان نیاز دارد، در زودپز برقی در حدود 30 تا 45 دقیقه کاملاً پخته می شود. این ویژگی، برای افرادی که زمان محدودی در طول هفته دارند اما می خواهند غذاهای سالم خانگی مصرف کنند، یک مزیت فوق العاده است.

مزیت عملکرد آرام پز 

حالت آرام پز به دستگاه اجازه می دهد تا غذاها را برای ساعت های طولانی در دمای پایین (معمولاً بین 80 تا 95 درجه سانتی گراد) بپزد. این روش برای آماده سازی استیک ها، خورشت ها و مرغ های ریش ریش شده (Pulled Chicken/Pork) که نیازمند تجزیه طولانی مدت کلاژن و بافت پیوندی هستند، ایده آل است. این عملکرد امکان می دهد که شما صبح دستگاه را روشن کنید و عصر با یک غذای کاملاً جاافتاده و خوش طعم به خانه بازگردید.

بخش دوم: برای چه کسانی دستگاه چندکاره کاربردی و الزامی است؟

کاربردی بودن یک وسیله همواره به نیازهای کاربر بستگی دارد. برای گروه های زیر، دستگاه چندکاره نه تنها کاربردی، بلکه اغلب یک ضرورت محسوب می شود:

1. کارمندان و والدین پرمشغله 

این گروه بیشترین بهره را می برند. آشپزی سنتی نیازمند حضور فعال در آشپزخانه است. اما دستگاه چندکاره با قابلیت های تأخیر در شروع پخت (Delay Start) و نگهداری گرم (Keep Warm)، امکان برنامه ریزی وعده غذایی را فراهم می کند. فرد می تواند مواد اولیه را شب قبل آماده کند، زمان شروع پخت را برای ساعت 5 عصر تنظیم کند، و دستگاه به طور خودکار کار را آغاز کرده و غذای گرم را هنگام رسیدن آماده نگه دارد. این قابلیت، برنامه ریزی وعده ها را متحول می سازد.

2. علاقه مندان به آشپزی حبوبات

اگر به طور منظم غذاهایی می پزید که پایه آن ها حبوبات (مانند خوراک عدس، حلیم، آش) یا استاک های خانگی گوشت و مرغ است، این دستگاه یک ناجی است. پخت استاک های غنی که نیازمند جوشیدن آهسته برای 12 تا 24 ساعت هستند، به راحتی در حالت آرام پز چندساعته یا در حالت زودپز در کسری از زمان انجام می شود و طعم غنی تری به دست می آید.

3. افرادی که از فر یا اجاق گاز به دلایل ایمنی دوری می کنند

همانطور که در بحث بخارشوی ها اشاره شد، برخی افراد (سالمندان یا افراد با تحرک محدود) ترجیح می دهند از کار با شعله باز یا حرارت بالای اجاق گاز دوری کنند. دستگاه های چندکاره یک سیستم بسته و ایمن هستند که تمام فرآیند پخت را در یک محفظه کنترل شده انجام می دهند، که این امر ایمنی را به شدت افزایش می دهد.

4. افرادی که به دنبال سادگی در پخت پلو و برنج هستند

در بسیاری از فرهنگ ها، پخت برنج ایده آل (دم کردن) یک هنر است. با این حال، بسیاری از مدل های چندکاره دارای تنظیمات اختصاصی برای برنج هستند که با استفاده از سنسورهای حرارتی، برنجی با بافت یکنواخت و جدا از هم (نه چسبیده) تولید می کنند. این قابلیت برای کسانی که در پخت برنج به روش سنتی مشکل دارند، یک مزیت قطعی است.

بخش سوم: محدودیت ها

اگرچه مزایای آن فراوان است، اما دستگاه های چندکاره در برخی زمینه ها عملکردی ضعیف تر از ابزارهای تخصصی خود دارند و نباید انتظار داشته باشیم که جایگزین کامل فر یا اجاق گاز شوند.

1. عملکرد تفت دادن

عملکرد تفت دادن در این دستگاه ها اغلب محدود است. اگرچه می توانید مواد اولیه را در دیگ دستگاه تفت دهید (Sauté)، اما این کار معمولاً به اندازه یک ماهیتابه سنگین (مانند چدن) روی اجاق گاز کارآمد نیست. برای دستیابی به قهوه ای شدن عمیق و تشکیل پوسته کاراملی روی گوشت (Maillard Reaction)، نیاز به حرارت قوی و سطح تماس وسیع دارید که اغلب دیگ های داخلی این دستگاه ها قادر به تأمین آن نیستند. بنابراین، اگر طعم عمیق تفت داده شده برای شما اولویت اصلی است، یک تابه جداگانه همچنان بهتر عمل می کند.

2. محدودیت در پخت های نیازمند رطوبت کنترل شده 

دستگاه های چندکاره به شدت برای پخت های مرطوب (مانند پخت تحت فشار و آرام پز) عالی هستند. اما برای پخت هایی که نیاز به تبخیر مداوم رطوبت برای ایجاد بافت خشک و پوسته ترد دارند (مانند کیک، نان یا پیتزا)، کارایی ضعیف تری دارند. رطوبت به دام افتاده در دستگاه باعث می شود کیک ها و نان ها به جای پف کردن و ترد شدن، «بخارپز» شده و بافتی سنگین و خمیری پیدا کنند. برای پخت های خشک، فر سنتی (با فن همرفتی) عملکرد بهتری دارد.

3. چالش های تمیزکاری پیچیده

با وجود اینکه خود دیگ داخلی نچسب و قابل شستشو است، درب دستگاه های چندکاره (به ویژه زودپزها) دارای واشر سیلیکونی، شیر تنظیم فشار و دریچه های خروج بخار هستند. این قطعات پس از هر بار استفاده باید به دقت باز شده و شسته شوند تا از تجمع بوی غذا (به ویژه بوی سیر یا ادویه های قوی) و رشد باکتری در واشر جلوگیری شود. اگر این مرحله تمیزکاری دقیق نادیده گرفته شود، تجربه استفاده از دستگاه به سرعت ناخوشایند خواهد شد.

4. اندازه و ظرفیت

اگرچه این دستگاه ها فضای کمتری نسبت به انباشت پنج وسیله مجزا اشغال می کنند، اما خود دستگاه ها نسبتاً بزرگ و سنگین هستند و فضای قابل توجهی از پیشخوان را می گیرند. همچنین، اگر خانواده شما بزرگتر از حد متوسط است، ظرفیت استاندارد (معمولاً 5.7 یا 8 لیتری) ممکن است برای تهیه یک وعده غذایی کافی نباشد و نیاز به دو بار پخت داشته باشید.

نتیجه گیری نهایی

دستگاه های برقی چندکاره بسیار کاربردی هستند، اما کاربردی بودن آن ها وابسته به انتظارات ما است. این دستگاه ها نباید به عنوان جایگزین کامل برای تمام ابزارهای آشپزی دیده شوند، بلکه باید به عنوان یک تسهیل کننده قدرتمند برای پخت روزمره سریع، سالم و برنامه ریزی شده پذیرفته شوند. اگر هدف شما اصلی، صرفه جویی در زمان، پخت کارآمد حبوبات و گوشت های سفت، و کاهش شستشو است، خرید یک دستگاه چندکاره کاملاً توجیه پذیر و ضروری است. اما اگر اولویت شما دستیابی به تکنیک های دقیق آشپزی مانند ترد کردن کامل گوشت یا پخت حرفه ای نان و کیک است، دستگاه های تخصصی (مانند ماهیتابه چدنی یا فر) هنوز برتری دارند. دستگاه چندکاره زمانی بهترین عملکرد را دارد که برای تقویت و تکمیل آشپزی روزانه شما استفاده شود، نه اینکه سعی کنید همه کارهای آشپزخانه را تنها با آن انجام دهید.